Ook als je op een terrasje zit leer je wat. Terrasvaardigheden, vluchtige en persoonlijke, zodat ze niet kunnen worden benoemd, laat staan beoordeeld.

Op onthouden gericht leren is uit het secundaire onderwijs verdwenen en uit het HBO bijna. In het moderne talenonderwijs mogen leerlingen geen rijtjes woorden meer leren. Een paar handige docenten gaan ondergronds en noemen het Vocabulaire Vaardigheden. Omdat alles rond vaardigheden wordt aangeboden verdwijnt in de praktijk de ordening van de leerstof die op betekenisvolle kennisdomeinen aanstuurt. Die laatste vind je straks alleen nog in een selecte laag van de samenleving. De rest oudehoert en bereikt daarin noodgedwongen een grote bedrevenheid. Zoals de eerstejaars die, als hij een boek uit 1973 moet bestuderen, moppert dat hij geen Geschiedenis doet maar Economie.

De Tweede Fase wordt net als vroeger afgesloten met een centraal eindexamen. Nu niet langer naar in het geheugen opgeslagen kennis kan worden gevraagd is de oude schoolvorderingentoets niet meer bruikbaar. Deze is daarom vervangen door de vaardigheidstoets. Bij deze toets laten de scores op vragen over een bijgeleverde tekst zien of de leerling over bijvoorbeeld voldoende analytische vaardigheid beschikt. Zelf iets weten is niet nodig, de voor het goede antwoord nodige kennis staat in de bijgeleverde tekst.

Vaardigheid is echter kennis in beweging. Wanneer kennis in het onderwijs de vrije keuze van de leerling is en willekeurig welk onderwerp kan betreffen, wordt ook vaardigheid vluchtig en persoonlijk en daarmee even onmogelijk te beoordelen als de terrasvaardigheden. Daarom meet de vaardigheidstoets van het huidige eindexamen helemaal geen vaardigheden maar geschiktheid! Geschiktheidstoetsen, zoals bijvoorbeeld de bekende CITO-toets, zijn selectie-instrumenten, gevoelig voor intelligentie en dus voor sociaal economisch milieu. Zo ontstaan selecte lagen in de bevolking. De oude schoolvorderingentoets was een prestatietoets waarop primair de geleverde inspanning het resultaat bepaalde. Het elk jaar gevoerde debatje over het dalende niveau kan worden gestaakt. Scores op beide toetsen zijn onvergelijkbaar.

Vroeger was het onderwijs eerlijker. Toen had je nog een socialistische partij.

Willem Smit